نگاهی به زندگینامه علامه فضل الله
سيد محمد حسين فضل الله در سال 1354 قمري ( 1935م ) در نجف اشرف در يک خانواده روحانى لبناني ديده به جهان گشود. وي تحت نظارت پدرش سيد عبدالرئوف فضل الله از مراجع شيعه مراحل تربيت و تعليم را به شيوه اى که در آن زمان مرسوم بود طي کرد.
علامه فضل الله در دوره کودکى وارد مکتب خانه شد تا خواندن و نوشتن و قرائت قرآن را بياموزد. اما فضاى خشن مکتب خانه که تحت اداره افراد کهنسال بود با مزاجش سازگار نيامد و حتى آثار منفى بر روحيه اش گذارد لذا وارد مدرسه اى شد که مرکزى با نام (منتدى النشر) به سبک جديد تاسيس کرده بود. وى وارد کلاس سوم اين دبستان شد و زمانى که کلاس چهارم را مى گذراند، دبستان را هم ترک گفت و در سن نه سالگى تحصيلات حوزوى اش را آغاز کرد. هم زمان با تحصيلات حوزوى و به تناسب سن و ذهنيت خويش به فضاى پيرامون و اوضاع زمانه توجه داشت و انديشه ها و دغدغه هاى فرهنگى و سياسى زمانه اش را از طريق مجلات مصر و لبنان و روزنامه هاى عراقى پيگيرى مى کرد.
سيد محمد حسين برخي دروس حوزوي همچون منطق و اصول فقه را نزد پدر خود فراگرفت و در اين مرحله استادى غير از پدرش نداشت. تا اين که براى فراگير جلد دوم کتاب کفاية الاصول به محضر يکى از اساتيد ايرانى اش به نام شيخ مجتبى لنکرانى مى شتابد.
وي با اتمام کتاب کفاية الاصول به محضر مراجع آن دوره مانند سيد ابوالقاسم خويى، سيد محسن حکيم، سيد محمود شاهرودى و شيخ حسين حلى راه يافت و در کنار دروس اصول فقه، بخشى از کتاب (الاسفار الاربعه) معروف به (حکمت متعاليه) ملاصدرا شيرازى را نزد ملاصدرا بادکوبهاى فرا گرفت و مدت پنج سال نيز اين درس را از سيد محمد باقر صدر فراگرفت. استادش سيد ابوالقاسم خويى به او توصيه کرده بود تا اين درس را به طور جدى پيگيرى کند.
فضل الله در سال 1952 در سن هفده سالگى براى نخستين بار به قصد ديدار خانوادگى به لبنان رفت و در اين سفر که هم زمان با چهلمين روز درگذشت سيد محسن امين عاملى بود قصيدهاى در رثاى او سرود و در آيين يادبود او قرائت کرد. وى در اين قصيده بسيارى از مسايل سياسى روز و از جمله مساله وحدت و بيدارى اسلامى و مهاجرت جوانان را مطرح و استعمار فرانسه را تقبيح کرد. روزنامههاى آن روز لبنان اين قصيده را تحريک کننده و احساس برانگيز توصيف کردند.
در سال 1966 جمعى از موسسان انجمن مذهبى "اسرة التآخى" منطقه نبعه در حاشيه شرقى بيروت از فضل الله دعوت کردند تا در آن منطقه اقامت افکند. وى اين دعوت را پذيرفت و در همين سال به قصد اقامت دائم به وطن اصلى خويش بازگشت.
در سال 1317ق زاده شد و در سال 1318 همراه خانواده به نجف اشرف مهاجرت کرد. وى نزد اساتيدى چون شيخ الشريعه اصفهانى محقق (ضياء الدين) عراقى، محمد حسين اصفهانى کمپانى، شيخ محمد حسين نائينى، شيخ محمد جواد بلاغى نجفى و سيد حسين بادکوبهاى مراتب تحصيلات حوزوى را طى کرد و به مرتبه مرجعيت شيعه و زعامت حوزه علميه نجف رسيد.
پويش فرهنگى و علمى علامه
سيد محمد حسين فضل الله از سالهاى نخست نوجوانى، در کنار تحصيلات حوزوى مطالعات و فعاليتهايى را پى گرفت که در محيط بسته حوزه علميه نجف چندان پذيرفته نبود. وى با تعميق و تداوم مطالعات ادبى و قرائت مجلاتى چون مجله الکاتب طه حسين اندک اندک به وجود قريحه شعر در نهاد خويش پى برد و شروع به سرودن شعر کرد. بعدها اين قريحه چندان در او شکفت که حاصل آن در قالب سه ديوان شعر منتشر شد.
در سال (1380ق) "جماعة العلما" ى نجف مجلهاى فرهنگى – اسلامى را راهاندازى کردند که سيد محمد حسين فضل الله در کنار سيد محمد باقر صدر و شيخ محمد مهدى شمسالدين از مديران آن بود و سرمقالههاى سال دوم اين مجله را با عنوان (کلمتنا) (سخن ما) به رشته تحرير درآورد.
سرمقله نخست انتشار اين مجله را سيد محمد باقر با عنوان (رسالتنا) (رسالت ما) نگاشته است.
فل الله به مدت 6 سال به نگارش مقاله و تاليف کتاب ادامه داد و در کنار سيد محمد باقر صدر در تشکيل جنبشى شيعى در عراق نقش ايفا کرد. حاصل رايزنىها و همفکرىهاى فضل الله و صدر، پيدايى نخستين جنبش اسلامى شيعى در عراق با نام حزب الدعوة الاسلاميه بود. تا آن زمان جامعه سنى عراق از چند حزب و جنبش -مانند اخوان المسلمين و حزب التحرير الاسلامى- برخوردار بود. فضل الله کتابهاى (قضايانا على ضوء الاسلام) و (اسلوب الدعوة فى القرآن) را در چنين مرحلهاى نگاشته است.
وى پس از بازگشت به لبنان در سال 1966 فعاليتهاى علمى، فرهنگى و اجتماعى گستردهاى را در لبنان به راه انداخت که امروزه پس از 45 سال از آغاز اين فعاليتها کارنامه پربارى از آن در ابعاد مختلف مشهود است.
وى با برگزارى جلسات تفسير و وعظ دينى و اخلاقى و برنامههاى پاسخ به پرسشها- که هنوز هم به صورت منظم تداوم دارد- توانست تحول عظيمى در چندين نسل پديد آورد و چنان که خود مىگويد: افتخار تربيت غالب نيروهاى مبارز و فعالان مذهبى شيعه را از آن خود نمايد.
تأسيس حوزه علوم دينى به نام "المعهد الشرعى الاسلامى" به هدف پرورش طلاب علوم دينى بخش ديگرى از فعاليتهاى فرهنگى و علمى سيد محمد حسين فضلالله است. وى در اين مدرسه تدريس درس خارج اصول وفقه را برعهده داشت. بسيارى از شخصيتهاى جنبش مقاومت اسلامى لبنان تربيت شده اين مدرسه هستند. شهيد شيخ راغب حرب از نخستين طلاب اين مدرسه بود.
وى علاوه بر "المعهد الشرعى" که در شهر بيروت واقع است، حوزه علميه ويژه زنان را نيز در بيروت و حوزهاى نيز در صور و حوزه المرتضى در دمشق (سيده زينب) را تاسيس کرده است. علامه فضل الله امروز در سن 75 سالگي به علت خونريزي شديد داخلي درگذشت.
تأليفات علامه
از سيد محمد حسين فضل الله تاکنون بيش از هفتاد عنوان کتاب - که درمجموع به بيش از يکصد جلد مى رسد- منتشر شده است.
برخى از کتابهاى ايشان مجموعه سخنرانىها و برخى ديگر تقريرات درسهاى خارج اصول و فقه ايشان است که به وسيله شاگردانشان تنظيم شده است.
پژوهشهاى قرآنى علامه
1 ) من وحى القرآن (تفسير قرآن در 24 جلد)
2) الحوار فى القرآن
3 ) اسلوب الدعوه فى القرآن
4) من عرفان القرآن
5 ) حرکة النبوة فى مواجهه الانحراف
6 ) دراسات و بحوث قرآنية
ب : کتابهاى فقهى علامه
7) المسائل الفقهيه
8) الفتاوى الواضحه
9 )فقه الحياة
10) کتاب الجهاد
11 ) کتاب النکاح
12) القرعة و الاستخارة
13) اليمين و العهد و النذر
14) الاجارة
15) رسالة فى الرضاع
1) فقه الشريعة (رسالهى علميه)
17) الصيد و الذباحة
18) دليل المناسک
19) الشرکة
20) الوصية
21) المواريث
ج) انديشه اسلامى علامه
22 )خطوات على طريق الاسلام
23 ) قضايانا على ضوء الاسلام
24) الاسلام و منطق القوة
25) الحرکة الاسلامية، هموم و قضايا
26 ) من اجل الاسلام
27) مفاهيم اسلامية عامه (10 جلد)
28 فى آفاق الحوار الاسلامى المسيحى
29) دنيا الشباب
30) دنيا المرأة
31) تأملات اسلامية حول المرأة
32 ) قراءة جديدة لفقه المرأة الحقوقى
33) الوحدة الاسلامية بين الواقع و المثال
34 ) قضايا اسلامية معاصرة
35) اسئلة وردود من القلب
36) المرجعية و حرکة الواقع
37 ) الاسلام و المسيحيه
38 ) الاسلام و فلسطين
39) الاسلاميون و التحديات المعاصرة
40) السلام و المشروع الحضارى
41 ) خطاب الاسلاميين و المستقبل
42 ) مع الحکمة فى خط الاسلام
43) الندوة (20 جلد)
44) الجمعة منبر ومحراب
45) صلاة الجمعة، الکلمة و الموقف
46 ) من وحى عاشورا
47 ) حديث عاشورا
48 ) على طريق کربلا
49) تأملات فى آفاق الامام موسى الکاظم(ع)
50) فى رحاب أهل البيت عليهم السلام
51 ) آفاق اسلاميه
52 ) فى رحاب الدعاء
53) الانسان و الحياة
54 ) حوارات فى الفکر و الاجتماع و السياسه
55) روى و مواقف (3 جلد)
56 ) المعالم الجديدة للمرجعية الشيعية
57 ) تأملات فى الفکر السياسى الاسلامى
58 ) صراع الارادات
59) المقاومة الاسلامية
60) شرح خطبة الزهراء (سلام الله عليها)
61) الفقيه و الامة
63 ) ارادة القوه
64) بينات
65) الهجرة و الاغتراب
66 ) الزهراء القدوة
67 ) مطارحات فى قضايا قرآنية
68 ) تحديات المهجر
69 ) آفاق الروح (شرح صحيفه سجاديه در 3 جلد)
70 ) مجموعه هاى شعرى
71 يا ظلال الاسلام (رباعيات)
72 ) قصائد من اجل الاسلام و الحياة
73) على شاطى الوجدان
فعاليت هاى اجتماعى علامه
گذشته از فعاليتهاى علمى و فرهنگى و سياسى که فضلالله در لبنان و سوريه داشته است، فعاليتهاى اجتماعى ايشان چندان گسترده بوده که کمتر منطقهاى از کشور لبنان را مىتوان يافت که اثر فعاليت اجتماعى ايشان در آن مشهود نباشد. شعله ور شدن آتش جنگهاى داخلى و تجاوزات صهيونيستها، گذشته از خسارتهاى جانى و مالى، مشکلات اجتماعى فراوانى را در پى داشت که مهمترين آن سرنوشت مبهم يتيمان و فرزندان شهدا و فقرا و معلولان بود.
انجمن خيريه (جمعيه المبرات الخيريه) که تحت نظارت سيد محمد حسين فضل الله قرار دارد با کمک نيکوکاران اقدام به تاسيس مراکز و موسسات پيشرفته براى تربيت يتيمان و به ويژه فرزندان شهدا و فرزندان فقرا و تاسيس بيمارستانها و درمانگاهها و مساجد نمود. فرزندان شهدا به طور شبانهروزى در اين مراکز خيريه اسکان دارند و مراتب تحصيلىاشان را در بخش آموزشى همين مراکز مى گذرانند.
مراکز خيريه ايتام تاسيس شده توسط علامه
1. مبرة الامام الخويى، بيروت (الدوحه
2. مبرة الامام زين العابدين(ع)، البقاع (الهرمل)
3. مبرة الامام على بن ابى طالب (ع)، جبل عامل
4. مبرة السيده مريم(ع) ، جبل عامل، جويا
5. مبرة السيدة خديجة الکبرى(ع)، بيروت (بئر حسن)
6. مبرة الحورا زينب، البقاع الغربى، سحمر
7. مراکز خيريه براى نابينايان و ناشنوايان
8. مدرسه النور (براى نابينايان)، بيروت
9. مدرسه الرجاء (ناشنوايان)، بيروت
مراکز بهداشتى تاسيس شده توسط علامه
1. مستشفى بهمن (بيمارستان بهمن)، بيروت، حارة حريک.
2. مستشفى السيدة زهرا(س)، جبل عامل، العباسيه.
